Αίτια, συμπτώματα και σύγχρονη αντιμετώπιση
Το πεπτικό έλκος είναι μια συχνή πάθηση του ανώτερου πεπτικού συστήματος. Πρόκειται για μια «πληγή» που δημιουργείται στο εσωτερικό τοίχωμα του στομάχου ή του δωδεκαδακτύλου (του πρώτου τμήματος του λεπτού εντέρου). Ανάλογα με το σημείο όπου εντοπίζεται, διακρίνεται σε γαστρικό έλκος (στο στομάχι) και σε δωδεκαδακτυλικό έλκος (στο δωδεκαδάκτυλο).
Παρότι σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να επουλωθεί και χωρίς ειδική θεραπεία, συνήθως απαιτείται ιατρική αντιμετώπιση, τόσο για την ανακούφιση των συμπτωμάτων όσο και για την αποφυγή επιπλοκών. Το σημαντικότερο είναι να εντοπιστεί η αιτία που το προκάλεσε, ώστε να δοθεί η κατάλληλη θεραπεία και να μειωθεί ο κίνδυνος υποτροπής.
Πώς δημιουργείται το πεπτικό έλκος;
Το στομάχι παράγει οξύ, το οποίο βοηθά στην πέψη των τροφών. Για να προστατευτεί από τη διαβρωτική δράση του οξέος, διαθέτει έναν ειδικό αμυντικό μηχανισμό: ένα προστατευτικό στρώμα βλέννας που καλύπτει το εσωτερικό του τοίχωμα.
Έλκος δημιουργείται όταν:
- Παράγεται υπερβολική ποσότητα οξέος ή
- Διαταράσσεται το προστατευτικό στρώμα της βλέννας
Τότε, το οξύ έρχεται σε επαφή με το τοίχωμα του στομάχου ή του δωδεκαδακτύλου και προκαλεί διάβρωση, η οποία εξελίσσεται σε έλκος.
Ποιες είναι οι βασικές αιτίες;
Λοίμωξη από Helicobacter pylori
Το Helicobacter pylori (ή H. pylori) είναι ένα μικρόβιο που ζει στο στομάχι. Υπολογίζεται ότι περίπου ο μισός πληθυσμός παγκοσμίως έχει μολυνθεί, χωρίς όμως όλοι να εμφανίζουν συμπτώματα.
Σε ορισμένους ανθρώπους, το μικρόβιο:
- Αυξάνει την παραγωγή οξέος
- Προκαλεί φλεγμονή στο στομάχι
- Καταστρέφει το προστατευτικό στρώμα βλέννας
Αυτοί οι μηχανισμοί μπορεί να οδηγήσουν στη δημιουργία έλκους.
Χρήση μη στεροειδών αντιφλεγμονωδών (ΜΣΑΦ)
Φάρμακα όπως η ασπιρίνη, η ιβουπροφαίνη και η ναπροξένη χρησιμοποιούνται ευρέως για τον πόνο και τη φλεγμονή. Ωστόσο, μπορούν να ερεθίσουν το στομάχι και να το κάνουν πιο ευάλωτο στη δράση του οξέος.
Ο κίνδυνος αυξάνεται όταν:
- Λαμβάνονται σε υψηλές δόσεις
- Χρησιμοποιούνται για μεγάλο χρονικό διάστημα
- Συνδυάζονται με άλλους επιβαρυντικούς παράγοντες (π.χ. ηλικία, κάπνισμα)
Άλλοι παράγοντες κινδύνου
Παρότι στο παρελθόν θεωρούσαμε ότι το άγχος, το τσιγάρο, το αλκοόλ και οι πικάντικες τροφές προκαλούν έλκος, ακόμη και σήμερα δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα ότι αποτελούν άμεση αιτία. Αυτό που ωστόσο φαίνεται να ισχύει είναι ότι μπορούν να επιδεινώσουν τα συμπτώματα σε άτομα που ήδη έχουν έλκος ή να καθυστερήσουν την επούλωση του.
Ποια είναι τα συμπτώματα;
Ορισμένοι ασθενείς δεν εμφανίζουν καθόλου συμπτώματα. Όταν υπάρχουν ενοχλήματα, τα συχνότερα είναι:
- Πόνος ή κάψιμο στην άνω κοιλία
- «Αίσθημα πείνας» ή καύσου λίγες ώρες μετά το φαγητό
- Πόνος που ξυπνά τον ασθενή τη νύχτα (συχνότερα στο δωδεκαδακτυλικό έλκος)
- Φούσκωμα ή γρήγορος κορεσμός
- Ναυτία ή έμετος
Σε πιο σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστούν:
- Μαύρα κόπρανα (σαν πίσσα)
- Αίμα στον έμετο (κόκκινο ή μαύρο χρώμα)
- Αδυναμία, ζάλη
Τα συμπτώματα αυτά μπορεί να υποδηλώνουν αιμορραγία και απαιτούν άμεση ιατρική αξιολόγηση.
Πώς γίνεται η διάγνωση;
Τα συμπτώματα του έλκους μοιάζουν με εκείνα άλλων παθήσεων, όπως η γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση ή οι παθήσεις της χοληδόχου κύστης. Γι’ αυτό είναι σημαντική η σωστή διερεύνηση.
Γαστροσκόπηση
Η πιο αξιόπιστη εξέταση είναι η γαστροσκόπηση. Πρόκειται για μια απλή ενδοσκοπική πράξη, κατά την οποία ένας λεπτός, εύκαμπτος σωλήνας με κάμερα εισάγεται από το στόμα και επιτρέπει την άμεση απεικόνιση του στομάχου και του δωδεκαδακτύλου.
Με τη γαστροσκόπηση:
- Επιβεβαιώνεται η παρουσία έλκους
- Λαμβάνονται βιοψίες, εάν χρειάζεται
- Γίνεται έλεγχος για λοίμωξη από H. pylori
- Αποκλείεται κακοήθεια (ιδιαίτερα στα γαστρικά έλκη)
Έλεγχος για H. pylori
Η ανίχνευση του μικροβίου μπορεί να γίνει:
- Με βιοψία κατά τη γαστροσκόπηση
- Με τεστ αναπνοής
- Με εξέταση κοπράνων
Ο έλεγχος είναι απαραίτητος, καθώς η εκρίζωση του μικροβίου μειώνει δραστικά τον κίνδυνο υποτροπής.
Ποια είναι η θεραπεία;
Η θεραπεία εξαρτάται από την αιτία.
Μείωση της παραγωγής οξέος
Τα περισσότερα έλκη αντιμετωπίζονται με φάρμακα που μειώνουν την παραγωγή γαστρικού οξέος, τους λεγόμενους αναστολείς αντλίας πρωτονίων (PPIs). Τα φάρμακα αυτά βοηθούν:
- Στην ανακούφιση των συμπτωμάτων
- Στην επούλωση του έλκους
- Στη μείωση του κινδύνου αιμορραγίας
Η διάρκεια θεραπείας συνήθως κυμαίνεται από 4 έως 8 εβδομάδες, ανάλογα με το μέγεθος και τη θέση του έλκους.
Εκρίζωση του H. pylori
Εάν ανιχνευτεί το μικρόβιο, χορηγείται συνδυασμός:
- Δύο (ή περισσότερων) αντιβιοτικών
- Αναστολέα αντλίας πρωτονίων
Η θεραπεία διαρκεί περίπου 14 ημέρες. Είναι πολύ σημαντικό να ολοκληρώνεται σωστά, ώστε να αποφευχθεί η ανθεκτικότητα του μικροβίου.
Μετά την ολοκλήρωση της αγωγής, γίνεται επανέλεγχος (με τεστ αναπνοής ή κοπράνων) για να επιβεβαιωθεί ότι η λοίμωξη έχει εκριζωθεί.
Διακοπή επιβαρυντικών παραγόντων
- Διακοπή ή αντικατάσταση των ΜΣΑΦ, εφόσον είναι δυνατόν
- Διακοπή καπνίσματος
- Περιορισμός αλκοόλ
Σε άτομα που πρέπει να συνεχίσουν υποχρεωτικά αντιφλεγμονώδη ή ασπιρίνη, συχνά απαιτείται μακροχρόνια προστασία του στομάχου με κατάλληλη αγωγή.
Πιθανές επιπλοκές
Στις περισσότερες περιπτώσεις, με τη σωστή θεραπεία το έλκος επουλώνεται πλήρως. Ωστόσο, αν δεν αντιμετωπιστεί, μπορεί να προκαλέσει σοβαρές επιπλοκές:
Αιμορραγία
Είναι η συχνότερη επιπλοκή. Μπορεί να εκδηλωθεί με:
- Μαύρα κόπρανα
- Αιματέμεση
- Πτώση της πίεσης και λιποθυμία
Σε τέτοιες περιπτώσεις απαιτείται άμεση νοσηλεία. Συχνά η αιμορραγία αντιμετωπίζεται ενδοσκοπικά, χωρίς χειρουργείο.
Διάτρηση
Σπανιότερα, το έλκος μπορεί να δημιουργήσει «τρύπα» στο τοίχωμα του στομάχου ή του εντέρου. Προκαλεί αιφνίδιο, έντονο πόνο στην κοιλιά και αποτελεί επείγουσα χειρουργική κατάσταση.
Απόφραξη
Η φλεγμονή και το οίδημα μπορεί να δυσκολέψουν τη δίοδο της τροφής από το στομάχι στο έντερο, προκαλώντας εμέτους και απώλεια βάρους.
Παρακολούθηση
Στα δωδεκαδακτυλικά έλκη, εφόσον τα συμπτώματα υποχωρήσουν και η θεραπεία ολοκληρωθεί, συνήθως δεν απαιτείται επαναληπτική γαστροσκόπηση.
Στα γαστρικά έλκη, σε ορισμένες περιπτώσεις συστήνεται επανέλεγχος για να επιβεβαιωθεί η πλήρης επούλωση και να αποκλειστεί κακοήθεια, ανάλογα με τα ευρήματα και το ιστορικό του ασθενούς.
Πότε πρέπει να απευθυνθείτε στον ιατρό;
Ζητήστε ιατρική εκτίμηση εάν έχετε:
- Επίμονο πόνο στο πάνω μέρος της κοιλιάς
- Συμπτώματα που επιμένουν παρά τη λήψη απλών αντιόξινων
- Μαύρα κόπρανα ή αίμα στον έμετο
- Ανεξήγητη απώλεια βάρους ή αναιμία
Η έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία του πεπτικού έλκους είναι καθοριστικής σημασίας για την αποφυγή επιπλοκών και τη διατήρηση της ποιότητας ζωής.
Μάθετε περισσότερα για την χειρουργική αντιμετώπιση του πεπτικού έλκους στο miSurgery, πατώντας εδώ.